دۆلار لەسەر ڕەف و دینار لە سندوق: نرخدانان بە دۆلار و دەفتەر بە دینار

لە فرۆشگای مۆبایل و ئەلیکترۆنیات و زێڕ و پارچەی یەدەگ کڕیار دەپرسێت «بە دۆلار چەندە؟» و بە دینار بە نرخی ئەمڕۆ دەیدات. ئەمە لە عێراق ئاساییە و پێویستی بە بیانوو نییە. ئەوەی پێویستی بە بیرکردنەوەیە دەفتەرەکانە: ئەگەر فرۆشتنێک جارێک بە دۆلار و جارێک بە دینار تۆمار بکەیت، لە کۆتایی مانگدا قازانجت نازانیت، و ژمێریار پرسیارێکت لێ دەکات کە وەڵامی نییە: «بە چ نرخی گۆڕین؟». ئەم بابەتە یاساکە ڕوون دەکاتەوە، پاشان بە وردی دەڵێت داشنک (Dashing) چی دەکات و چی ناکات.

یاساکە: یەک دراو بۆ دەفتەرەکان

دەفتەرەکان بە یەک دراو دەپارێزرێن، لە عێراق دینارە، چونکە لیستی داهات و باڵانس بە دوو دراو کۆ ناکرێنەوە. هەرچی بە دۆلارە بە نرخی ڕۆژی مامەڵەکە دەگۆڕدرێت بۆ دینار و جێگیر دەکرێت. ئەمە ڕا نییە؛ تاکە ڕێگایە ژمارەی قازانج لە مانگێکەوە بۆ مانگێک بەراوردکراو بێت و باڵانس بخوێنرێتەوە.

هەڵەی باو: کاڵا بە دۆلار نرخ دەدەیت لە دەفتەردا «چونکە کڕین بە دۆلارە»، پاشان فرۆشتن بە دینار تۆمار دەکەیت. ئەنجامەکەی ئەوەیە کە ڕێژەی قازانج لەگەڵ نرخی گۆڕین دەجووڵێت نەک لەگەڵ بازرگانییەکەت، و ئیتر ناکرێت قازانجی فرۆشتن لە قازانج (یان زیانی) گۆڕین جیا بکرێتەوە.

سێ نرخی گۆڕین کە دەبێت جیایان بکەیتەوە

1. نرخی فەرمی: بودجەی 2026 لەسەر 1,300 دینار بۆ دۆلار دانرا (نرخی پەسەندکراو لە شوباتی 2023ـەوە)، پاشان ئەنجومەنی وەزیران لە هەفتەی یەکەمی تشرینی یەکەمی 2026 نرخێکی فەرمیی نوێی پەسەند کرد: 1,520 دینار بۆ سوودمەندی کۆتایی: وەزارەتی دارایی دۆلار بە 1,500 دەکڕێت و بە 1,510 دەیفرۆشێتە بانکەکان. و نرخی بازاڕی ڕەش لەمە بەرزترە (نزیکەی 1,680 لە هەولێر دوای بڕیارەکە). نرخی فەرمی لە مامەڵە فەرمی و بانکییەکاندا بەکار دێت.
2. نرخی بازاڕی ڕەش: ئەوەی بەڕاستی پێی دەکڕیت و دەفرۆشیت لە سەرافخانەدا، ڕۆژانە دەگۆڕێت و کاتێک داواکاری توند دەبێت لە فەرمی دوور دەکەوێتەوە.
3. نرخی خۆت: ئەو نرخەی لە فرۆشگاکەتدا بە کڕیار ڕایدەگەیەنیت، و زۆرجار نرخی بازاڕە بۆ سادەیی نزیک کراوەتەوە.

دەفتەرەکان سێیەمیان بەکار دەهێنن: ئەو نرخەی مامەڵەکەی پێ ئەنجام درا. هیچ شتێک بە نرخی فەرمی تۆمار مەکە مەگەر بەڕاستی پێی مامەڵەت کردبێت.

ئەوەی داشنک دەیکات

• دەفتەرەکان بە یەک دراوی بنەڕەتی کە لە کاتی تۆمارکردندا هەڵدەبژێریت و دوای یەکەم فرۆشتن جێگیر دەبێت: دیناری تەواو بێ کەسر بۆ زۆربەی فرۆشگاکانی عێراق. شاشەی کاشێر بە دراوی بنەڕەتی دەفرۆشێت.
• فرە-دراو لە ڕێکخستنەکانەوە: «فرە-دراو» چالاک دەکەیت، دۆلار لەناو «دراوە قبوڵکراوەکان» هەڵدەبژێریت، و نرخی ئەمڕۆ دەنووسیت لە خشتەی «نرخی گۆڕین». تۆ نرخەکە دەنووسیت و نوێی دەکەیتەوە کاتێک دەگۆڕێت؛ سیستەم نرخ لە ئینتەرنێتەوە نایەنێت، و ئاگادارت دەکاتەوە کاتێک هەفتەیەک بەسەر دوایین نوێکردنەوەدا تێپەڕێت.
• پێشنیاز بە دۆلار: لە شاشەی نرخدانان دراوی «USD» هەڵدەبژێریت و پێشنیازەکە بە دۆلار دەنووسرێت وەک کڕیار دەیەوێت. کاتێک ڕازی دەبێت و پێشنیازەکە دەبێتە پسوولە، پسوولەکە بە دینار بە نرخی ئەو ڕۆژە تۆمار دەکرێت و نرخەکە لەسەر پسوولەکە دەپارێزرێت.
• وەرگرتن بە دۆلار دواتر: ئەگەر کڕیار دوای دوو هەفتە پسوولەیەکی قەرز بە دۆلار بدات، پسوولەکە لە شاشەی خۆیەوە بە نرخی ئەو ڕۆژە دەکرێتەوە، و جیاوازیی نێوان دوو نرخەکە خۆکارانە دەبێتە قازانج یان زیانی گۆڕین، نە لە فرۆشتن و نە لە تێچوو.

ئەوەی داشنک ناکات

• نرخی هەر کاڵایەک بە دۆلار لەسەر شاشەی کاشێر یان وەسڵ پیشان نادات؛ نرخدانان بە دۆلار لە ڕێگەی پێشنیازەوە دەڕوات.
• دەفتەر بە دوو دراوەوە پێکەوە نییە: دراوی بنەڕەتی یەکە، و دوای یەکەم فرۆشتن ناگۆڕدرێت.
• نرخی گۆڕین خۆکار نایەنێت و نرخی بازاڕ پیشان نادات.
• دۆلار وەک ڕێگای پارەدان لە کاشێری خێرادا قبوڵ ناکات: کڕیارێک کە دۆلار دەدات بڕەکەی دەگۆڕیت بۆ دینار بە نرخی خۆت و بە نەقدی دینار تۆمار دەکرێت.

ڕێگایەکی کرداری بۆ فرۆشگایەک کە بە دۆلار نرخ دەدات

1. هەر بەیانییەک نرخ دەگۆڕێت: نرخی ئەمڕۆ لە ڕێکخستنەکان نوێ بکەرەوە (یەک خولەک).
2. ڕەف: نرخی دۆلار بنووسە و نرخی دینار بە نرخی ئەمڕۆ ئەگەر دەتەوێت، یان تەنها دۆلار.
3. فرۆشتنی نەقد: نرخی دینار لە کاشێر بنووسە (دۆلار × نرخی خۆت، نزیک کراوە بۆ نزیکترین 250).
4. فرۆشتنی قەرز بۆ کڕیارێک کە دەیەوێت بە دۆلار بمێنێتەوە: پێشنیاز بە دۆلار ← پسوولە ← وەرگرتن بە دۆلار بە نرخی ئەو ڕۆژە.
5. کۆتایی مانگ: لیستی داهات بکەرەوە؛ قازانجی فرۆشتن لە دێڕی خۆیدایە، و قازانج/زیانی گۆڕین لە دێڕی خۆیدا.

سەرچاوەکان

• شەفەق نیوز، بودجەی 2026 لەسەر بنەمای 1,300 دینار بۆ دۆلار، https://shafaq.com/en/Economy/Iraq-fixes-2026-budget-at-1-300-dinars-per-dollar (بینراوە لە 2026-09-14)
• ڕووداو، ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق کەمکردنەوەی نرخی دینار بۆ 1,520 بۆ دۆلار پەسەند دەکات، https://rudaw.net/english/categories/economic/1079618 (7ی تشرینی یەکەمی 2026)
• ئەلجەزیرە، بۆچی عێراق نرخی دراوەکەی کەم کردەوە، https://www.aljazeera.com/economy/2026/10/8/why-has-iraq-devalued-its-currency-and-why-are-some-mps-against-it (8ی تشرینی یەکەمی 2026)
• جومار، دەربارەی جیاوازی نرخی فەرمی و بازاڕی ڕەش (تەمموزی 2024)، https://jummar.media/en/5622
• فرە-دراو لە داشنک، https://dashingerp.com/features/accounting (2026-09-14)