بازرگانیی دەستفرۆشی و پارەدان لە عێراق بە ژمارە (2026)

هەر ژمارەیەک لەم لاپەڕەیەدا سەرچاوە و بەرواری هەیە، و هەموو خشتەکە یەک فایلی CSVـە: iraq-retail-statistics-2026.csv (مۆڵەتی CC BY 4.0؛ ناو بێنە «داشنک، بازرگانیی دەستفرۆشی و پارەدان لە عێراق بە ژمارە 2026»). هەر سێ مانگ جارێک نوێی دەکەینەوە و ئەوەی گۆڕاوە لە کۆتایی لاپەڕەکەدا دەینووسین. ژمارەی کۆمپانیاکان بە نیشانەی ئیدیعای کۆمپانیا نیشان کراون.

خەڵک و مۆبایلەکان

• 47.3 ملیۆن کەس، تێکڕای تەمەن 20.8 ساڵ، 72% لە شارەکان (DataReportal، تشرینی یەکەمی 2025). مەزەندەی بانکی جیهانی بۆ 2025: 47.0 ملیۆن.
• 39.6 ملیۆن بەکارهێنەری ئینتەرنێت، 83.8% ی دانیشتووان، بە زیادبوونی 4.7% لە ساڵێکدا. زنجیرەی بانکی جیهانی بەکارهێنانی ئینتەرنێت لە 2024 لە 81.5% دادەنێت.
• 50.8 ملیۆن بەشداریکردنی تەلەفۆنی مۆبایل، 108% ی دانیشتووان؛ 86.2% یان 3G/4G/5G.
• کڕیارانی فرۆشگا لەسەر ئینتەرنێت و مۆبایل و گەنجن. خاوەن فرۆشگاش هەروا.

عێراقییەکان بەڕاستی لە کوێن

• تیکتۆک 40.1 ملیۆن (سەروو 18 ساڵ، بە ڕێبازی هەمان پلاتفۆرم کە لە ژمارەی گەورەکان تێدەپەڕێت)، یوتیوب 24.7 ملیۆن، ئینستاگرام 21.5 ملیۆن، فەیسبووک 20.8 ملیۆن، سناپچات 19.3 ملیۆن (DataReportal، تشرینی یەکەمی 2025).
• واتساپ ژمارە بڵاو ناکاتەوە، بەڵام کەناڵی کارە: پسوولە و کەشفی حساب و داواکاری و گلەیی پێیدا تێدەپەڕن. بۆیە داشنک پسوولە و کەشفی حساب وەک بەستەری واتساپ دەنێرێت نەک ئیمەیل.

پارە: نەقد یەکەم، و کارتەکان بەرز دەبنەوە

• پارەدانی ئەلیکترۆنیی دەستفرۆشی بە کارتی ناوخۆیی گەیشتە 2,984 ملیار دینار لە چارەکی سێیەمی 2025 (نزیکەی 2.3 ملیار دۆلار)، لە 2,111 ملیار لە هەمان ماوەی 2024، +41% (بانکی ناوەندیی عێراق، بە گێڕانەوە لە Iraq Business News، کانوونی یەکەمی 2025).
• تەنها 30.2% ی گەورەسالان هەژماری داراییان هەیە لە 2024 (بانکی جیهانی، Global Findex). نەقد هێشتا بنەڕەتە لەسەر کاونتەر؛ کارت و جزدان کەمینەیەکن بە خێرایی گەشە دەکەن.
• کی کارد، گەورەترین سیستەمی کارتی ناوخۆیی، ئیدیعای زیاتر لە 11 ملیۆن بەکارهێنەر و 43,000 ئامێری خاڵی فرۆشتن دەکات (ژمارەی کۆمپانیا، لە ڕێگای International Finance).
• لە کانوونی دووەمی 2025ـەوە، ئامێری خاڵی فرۆشتن ناچارییە لە نزیکەی 17,000 دەرمانخانە لە عێراق (وەزارەتی تەندروستی لەگەڵ سەندیکای دەرمانسازان، بە گێڕانەوە لە جمار)، یەکەم کەرت کە تێیدا پرسیاری «کارت وەردەگرن؟» وەستا.
• ئەنجامی کردەوەیی بۆ پرۆگرامەکان: کاشێر لە عێراق دەبێت نەقد لەگەڵ باقی، و کارت، و جزدان (زین کاش، و هتد) لە هەمان فرۆشتندا وەربگرێت و یەکلاکردنەوەکە وەک تۆمارێکی ڕاست تۆمار بکات؛ و پەیوەندیی بانکی وەک دانراو وەرنەگرێت (ڕووکاری گشتیی پڕۆگرام بۆ بانکەکانی عێراق نییە).

پەیوەندییەک کە دەکرێت پێشبینی پچڕانی بکرێت

• زیاتر لە 80 جار پچڕانی ئینتەرنێت لە دوو ساڵی تا ئایاری 2025، بە نزیکەیی هەموویان بە بڕیار لە کاتی تاقیکردنەوەی قوتابخانەکاندا، بە گشتی لە 6:00 تا 8:00ی بەیانی لە ڕۆژانی تاقیکردنەوە لەگەڵ شەپۆلێکی دووەم لە کۆتایی ئاب و ئەیلوول (Internet Society Pulse؛ NetBlocks).
• پچڕانی ڕۆژانەی کارەبا و هێڵەکانیشی بخەرە سەر، «بێ ئینتەرنێت» دەبێت بە مەرج بۆ هەر شتێک کاونتەرێک بەڕێوە ببات. کاشێری بێ ئینتەرنێت بەڕاستی چۆن کار دەکات.

ئابوورییەک فرۆشگا تێیدا وەستاوە

• بەرهەمی ناوخۆیی 254 ملیار دۆلار (2025)، 5,410 دۆلار بۆ هەر کەسێک (بانکی جیهانی). نەوت بەسەر هەناردەدا زاڵە؛ و دەستفرۆشی ئەو شوێنەیە خێزانەکان بەڕاستی خەرج دەکەن.
• نرخەکان بە دیناری تەواون: لە کردەوەدا بە چەندجارەی 250، بچووکترین پارەی گەڕاو. ژمێریاری بە دوو خاڵی دەیی لێرە دەنگەدەنگە؛ داشنک دەفتەرەکان بە دیناری تەواو دەگرێت و پێشنیاری نرخ بە دۆلار دادەنێت کاتێک پێویست بێت.
• باجی بەهای زیادکراوی گشتی و پسوولەی ئەلیکترۆنی نییە ئەمڕۆ لە عێراق؛ ئەو پرۆگرامانەی لەسەر دەسەڵاتی باجی سعودی یان میسری دروستکراون ڕێگایان تێدایە کە کەس لێرە پێویستی پێی نییە.

ئەمە بۆ تۆ چی دەگەیەنێت ئەگەر فرۆشگایەک بەڕێوە دەبەیت

1. کڕیارەکانت لەسەر تیکتۆک و یوتیوب و فەیسبووک دەتدۆزنەوە و لە واتساپ قسەت لەگەڵ دەکەن؛ ژمارەی واتساپ بخە سەر پسوولە.
2. چاوەڕێ بکە کارت و جزدان هەر چارەکێک زیاتر وەربگیرێن؛ سیستەمێک هەڵبژێرە بێ خشتەی لاوەکی تۆماریان بکات.
3. پلان بۆ پچڕانی وەرزی تاقیکردنەوە دابنێ وەک پلان بۆ کارەبا: کاشێر دەبێت بەردەوام بێت لە فرۆشتن.
4. دەفتەرەکان بە دینار بگرە؛ دۆلار پیشان بدە؛ بکە نزیکترین 250.

گۆڕانکارییەکان

• 2026-09-14، وەشانی یەکەم.

سەرچاوەکان

• DataReportal، «Digital 2026: Iraq» (بڵاوکراوەتەوە لە 8ی تشرینی دووەمی 2025؛ داتای تشرینی یەکەمی 2025)، https://datareportal.com/reports/digital-2026-iraq
• نیشاندەرەکانی بانکی جیهانی بۆ عێراق: دانیشتووان (SP.POP.TOTL)، بەرهەم (NY.GDP.MKTP.CD)، بەرهەم بۆ هەر کەسێک (NY.GDP.PCAP.CD)، بەکارهێنەرانی ئینتەرنێت (IT.NET.USER.ZS)، خاوەندارێتیی هەژمار (FX.OWN.TOTL.ZS)، https://data.worldbank.org/country/iraq (ڕووکاری داتا، 2026-09-14)
• بانکی ناوەندیی عێراق، پارەدانی ئەلیکترۆنیی دەستفرۆشی بە کارتی ناوخۆیی، چارەکی سێیەمی 2025، بە گێڕانەوە لە Iraq Business News، 20ی کانوونی یەکەمی 2025، https://english.hathalyoum.net/articles/234230-retail-epayments-via-local-cards-rise-in-q3-2025
• International Finance، «Qi Card: Iraq's leading fintech innovator» (ئیدیعای کۆمپانیا)، https://internationalfinance.com/banking-and-finance/qi-card-iraqs-leading-fintech-innovator/
• جمار، دەربارەی بڕیاری ناچارکردنی دەرمانخانەکان بە ئامێری خاڵی فرۆشتن، کانوونی دووەمی 2025، https://jummar.media/en/8136
• Internet Society Pulse، «عێراق ئینتەرنێت دەپچڕێنێت لە کاتی تاقیکردنەوەکانی 2025» (ئایاری 2025)، https://pulse.internetsociety.org/en/blog/2025/05/iraq-to-shutdown-internet-during-2025-exam-period/
• NetBlocks، پچڕانی تاقیکردنەوەکان لە عێراق، https://netblocks.org/reports/iraq-shuts-down-internet-to-prevent-cheating-in-national-science-exams-gBLk94A4