بۆچی پسوولەی ئەلیکترۆنی لە عێراق نییە، و فرۆشگا لە جیاتی ئەوە چی بکات

بە نزیکەیی هەموو پرۆگرامێکی ژمێریاریی عەرەبی ڕادەگەیەنێت «گونجاوە لەگەڵ پسوولەی ئەلیکترۆنی» بۆ سعودیە یان میسر یان ئوردن. خاوەن فرۆشگایەک لە بەغدا ئەمە دەخوێنێتەوە و دەپرسێت: ئەی من؟ وەڵامی کورت: ئەمڕۆ لە عێراق پسوولەی ئەلیکترۆنی نییە، باجی بەهای زیادکراو نییە، و کۆدی QRـی ناچاری لەسەر پسوولە نییە. وەڵامی درێژ پێنج خولەک شایانە، چونکە ئەوەی ئەمڕۆ بەڕاستی پێویستتە ئامادەکارییە پێش «گونجان».

«پسوولەی ئەلیکترۆنی» بە ڕاستی چییە

لەو وڵاتانەی جێبەجێی دەکەن، واتە هەر پسوولەیەک، دەستبەجێ یان خولی، دەنێردرێت بۆ پلاتفۆرمی دەسەڵاتی باج، و ژمارەیەک یان مۆرێک یان کۆدی QR وەردەگرێت کە تۆمارکردنەکەی پشتڕاست دەکاتەوە. سعودیە لە 2021 دەستی پێکرد (پلاتفۆرمی «فاتورە»ی دەسەڵاتی زەکات و باج و گومرگ)، میسر بە قۆناغ لە 2020ـەوە، و ئوردن لە 2022. ئامانج یەکە: باجی بەهای زیادکراو کە لە هەموو قۆناغێکی فرۆشتندا وەردەگیرێت و پسوولەیەکی نەکراو بە ساختە پێویستە.

بۆچی لە عێراق نییە

چونکە ئەو بنەمایەی لەسەری دروست دەبێت نییە: لە عێراق باجی بەهای زیادکراو نییە. ئەوەی هەیە باجی فرۆشتنی هەڵبژێردراوە لەسەر کاڵا و خزمەتگوزاریی دیاریکراو: 10% لەسەر خزمەتگوزاریی چێشتخانە و هوتێلی پلەی نایاب و یەکەم، و ڕێژە لەسەر ئۆتۆمبێل و بلیتی گەشت و کارتی پڕکردنەوە و ئینتەرنێت، و ڕێژەی زۆر بەرز لەسەر جگەرە و کحول، کە لەلایەن دامەزراوە پەیوەندیدارەکەوە وەردەگیرێت و دەنێردرێت. فرۆشگای بەقاڵی یان جلوبەرگ یان مۆبایل باجی فرۆشتن لەسەر پسوولەکەی وەرناگرێت.

و باجی داهات لەسەر قازانجی پیشە و کار ساڵانە خەمڵێنراو و دەدرێت لە ڕێگەی دەسەڵاتی گشتیی باجەوە، بە پێوەرگەلی خەمڵاندن بۆ پیشە و کاری بازرگانی، بێ تۆمارکردنی دەستبەجێی پسوولەکان. دەسەڵاتەکە لەسەر گۆڕینی کارەکانی بۆ دیجیتاڵ کار دەکات، بەڵام هیچ مادەیەکی بڵاوکراوە، تا بەرواری ئەم بابەتە، فرۆشگاکان ناچار بکات بە پلاتفۆرمی پسوولەی ئەلیکترۆنی.

ئەمە ئەمڕۆ چی دەگەیەنێت بۆ تۆ

1. بۆ «گونجان» پارە مەدە: هەر تایبەتمەندییەکی پسوولەی ئەلیکترۆنی لە پرۆگرامێکی عەرەبیدا بۆ دەسەڵاتێکی باجی تر دروستکراوە، و بە ڕاگەیاندنێکی داهاتوو لەگەڵ عێراق کار ناکات؛ هەرچۆنێک بێت جێبەجێکردنێکی نوێت پێویست دەبێت.
2. «باج» لەسەر پسوولە مەنووسە ئەگەر ناچار نیت وەریبگریت: ئەمە کڕیار و ژمێریارەکەت تێک دەدات.
3. پسوولەی باش ئەوەیە کە بەرگری لێ بکرێت: ژمارەیەکی زنجیرەیی کە ناسڕدرێتەوە، بەروار، دێڕەکان، ڕێگای پارەدان، و ناوی ئەو کەسەی دەریکردووە.

ئەوەی سیستەمی کاشێر دەبێت پێتی بدات تا نەکەویتە سەرسوڕمان

کاتێک یاساکان دەگۆڕێن، و ڕۆژێک دەگۆڕێن، ئەوەت لێ داوا دەکرێت کە لە هەموو شوێنێک داوا دەکرێت: تۆمارێکی تەواو و پێکهاتوو. ئەمڕۆ لە سیستەمەکەت داوا بکە:

• پسوولەی ژمارەدار بە زنجیرەیی کە ناسڕدرێنەوە: هەڵوەشاندنەوە بە تۆماری پێچەوانەی دیار دەبێت. لە داشنک (Dashing) پسوولە ناسڕدرێتەوە؛ بە تۆماری پێچەوانە هەڵدەوەشێنرێتەوە و لە تۆمارەکە دەمێنێتەوە بە ناوی ئەو کەسەی هەڵیوەشاندەوە.
• دەفتەری تۆماری دووقۆڵیی هاوسەنگ: لیستی داهات و باڵانس و میزانی پێداچوونەوە لەو داتایەی کاشێر دەیخاتە ناو، و داخستنی ماوە کە ڕێ نادات مانگێکی داخراو بگۆڕدرێت.
• تۆماری وردبینی کە ناگۆڕدرێت: کێ چی کرد و کەی.
• هەناردەی تەواو بە شێوازێکی کراوە (CSV) بۆ هەر لیستێک هەر کاتێک، تا ئەوەی ژمێریار یان دەسەڵات داوا دەکات بەو شێوەیە بیدەیتێ کە داوای دەکات.
• باج بۆ چالاککردن بێ ئەوەی بسەپێنرێت: داشنک بزوێنەرێکی باجی هەیە کە دەکرێت بۆ کاڵایەک یان فرۆشگاکە چالاک بکرێت کاتێک پێویست دەبێت (بۆ نموونە بۆ چێشتخانەی پلەی یەکەم)، و بۆ ئەو فرۆشگایەی باج وەرناگرێت کوژاوە دەمێنێتەوە.

ئەوەی داشنک ناکات: و دەیڵێین کاتێک دەگۆڕێت

پسوولە بۆ هیچ دەسەڵاتێک نانێرێت، کۆدی QRـی باج دروست ناکات، و ڕاگەیاندنی باج پێشکەش ناکات. ئەگەر پلاتفۆرمی پسوولەی ئەلیکترۆنی لە عێراق ڕابگەیەنرێت، لێرە بە بەرواریەوە دەینووسین، و بەستنەکە دروست دەکەین دوای ئەوەی ڕێنمایی بڵاو بکەنەوە.

سەرچاوەکان

• PwC، کورتەی باجی جیهانی، عێراق: باجەکانی تری کۆمپانیا (باجی فرۆشتن: 10% لەسەر چێشتخانە و هوتێلی پلەی نایاب و یەکەم، 15% لەسەر ئۆتۆمبێل و بلیتی گەشت، 20% لەسەر کارتی پڕکردنەوە و ئینتەرنێت، 300% لەسەر کحول و جگەرە؛ باجی بەهای زیادکراو نییە)، https://taxsummaries.pwc.com/iraq/corporate/other-taxes (پێداچوونەوە لە 2026-06-24، بینراوە لە 2026-09-14)
• دەسەڵاتی گشتیی باج، وەزارەتی دارایی عێراق، https://tax.mof.gov.iq/ (بینراوە لە 2026-09-14)
• e-invoicing.org، دوایین نوێکردنەوەکانی ناچارکردن بە پسوولەی ئەلیکترۆنی (عێراق بە ناچارکردن لیست نەکراوە)، https://e-invoicing.org/updates/ (2026-09-14)
• دەسەڵاتی زەکات و باج و گومرگ، پسوولەی ئەلیکترۆنی لە سعودیە، https://zatca.gov.sa/en/E-Invoicing/Pages/default.aspx